5 basisprincipes voor geslaagde interculturele communicatie

  • 14 september 2018

Vlaanderen maakt deel uit van ‘s werelds meest geglobaliseerde economie. Onze regio staat volgens de laatste KOF Globalisation Index van de universiteit van Zürich afgetekend op de eerste plaats. Internationale communicatie behoort dus bij uitstek tot het takenpakket van de Vlaamse ondernemer. Wie al enige ervaring heeft met communiceren over de grenzen heen, weet dat culturele eigenheden een centrale rol spelen. Hoe vermijdt u om op iemands culturele tenen te trappen?

Ljiljana Simic, een Servische interculturalist die al 25 jaar in ons land woont, helpt ons op weg.

 

Globalisering en interconnectiviteit doen grenzen vervagen, maar vragen tegelijk om een verhoogd cultureel bewustzijn. Ondernemers die zich op de internationale markt profileren weten dat als geen ander. Cultuur beïnvloedt namelijk in meer of mindere mate hoe we met taken en menselijke relaties omgaan, hoe we bedrijven organiseren en tijd invullen, welke betekenis we geven aan etiquette en wat we verstaan onder betekenisvolle communicatie. Enige voorzichtigheid inbouwen bij interculturele communicatie is bijgevolg geen overbodige luxe. Op die manier vermijdt u misverstanden met buitenlandse collega’s, partners of klanten. Als alles goed gaat, haalt u er zelfs voordeel uit.

“Wie wat kaas gegeten heeft van culturen, maakt van de nood een deugd”, zegt Ljiljana Simic. “Diversiteit hoeft geen nadeel te zijn. Integendeel, het leidt vaak tot innovatieve en creatieve ideeën. In de geschiedenis zijn er tal van voorbeelden zoals de Italiaanse renaissance en het oude Griekenland. Daarom is het zo belangrijk om aan effectieve interculturele communicatie te doen. Dat lijkt eenvoudiger dan het is, maar wie 5 cruciale overwegingen in gedachten houdt, komt al een heel eind.”

1. NEUTRALITEIT BESTAAT NIET

“Alles begint met een gezonde dosis zelfbewustzijn. Iedereen is uniek. Familie, opleiding, lokale of regionale gewoontes … beïnvloeden wat we doen, hoe we het doen en waarom. Pas als we in contact komen met andere culturen, wordt die eigenheid een verschil. Daarvoor moet u trouwens niet noodzakelijk naar het buitenland. Een stedeling communiceert anders dan iemand uit een landelijk gebied, net zoals er verschillen zijn tussen kuststreken en het binnenland. Voor ondernemers met een sterke geografische spreiding is het een subtiele evenwichtsoefening. Zelfkennis bepaalt daarbij niet zelden het verschil tussen effectieve en stroeve communicatie.”

2. VERMIJD STEREOTYPERING

“Onbewust verbinden zakenlui bepaalde kenmerken aan buitenlandse communicatiepartners. We delen mensen op in categorieën en plakken er een label op. Zo staan Nederlanders gekend om hun directe stijl, terwijl Grieken meestal minder gevoel voor punctualiteit hebben. Dat zorgt voor structuur. Het laat ons toe communicatie met andere culturen te voorspellen. Er schuilt echter ook een gevaar in: veralgemeningen leiden vaak tot foutieve veronderstellingen en negatieve beeldvorming. In een internationale zakencontext is dat uiteraard een struikelblok.”nternational-business.

3. GEDULD IS EEN MOOIE DEUGD

“Er bestaat geen gouden handleiding in 10 stappen om handel te drijven in Rusland of Pakistan. Intercultureel ondernemen – en dus communiceren – is een geleidelijk proces. Stuk voor stuk valt de puzzel in elkaar, maar dat vergt tijd. Gebruiken of tradities die op het eerste gezicht voor de hand liggen, zijn misschien minder alledaags voor de tegenpartij. Zo roept een hoofddoek in veel West- Europese landen beelden van religieuze onderdrukking op, terwijl de waarheid meestal een complex historisch en traditioneel gegeven is. De rol van vrouwen in de internationale zakenwereld is sowieso al sterk cultureel bepaald. Wees dus geduldig en win informatie in over gewoontes die vreemd lijken. Cultuur is altijd anders, maar nooit verkeerd.”

4. BEHEERS VERSCHILLENDE STIJLEN

“In de Angelsaksische landen wordt veel belang gehecht aan directe communicatie. Het principe van ‘say what you mean and mean what you say’. De boodschap is gebaseerd op feiten en mag geen ruimte voor misverstanden laten. In meer collectivistische samenlevingen staat vooral sociale harmonie hoog aangeschreven en is beleefdheid soms belangrijker dan de waarheid. Om conflicten te vermijden vervangt een instemmende, aangename reactie dan een waarheidsgetrouw antwoord. Enkel goede luisteraars detecteren die indirecte boodschappen. Omgaan met dubbele boodschappen en andere communicatiestijlen vergt veel flexibiliteit. Communicatie is zelden zwart-wit en om frustratie te vermijden, is het beter om verschillende stijlen te beheersen.”

5. ONS LICHAAM SPREEKT LUIDER

“Bij mondelinge communicatie wordt 7% van de boodschap overgedragen door woorden, 38% door tone of voice en maar liefst 55% door lichaamstaal. Oogcontact, handgebaren, gezichtsuitdrukkingen, afstand … bepalen dus of communicatie al dan niet geslaagd is. Ook hier is voorzichtigheid aangeraden: direct oogcontact kan voor openheid of arrogantie staan, afstand betekent respect of wantrouwen, en Bulgaren knikken bijvoorbeeld wanneer ze ‘nee’ bedoelen. De juiste lichaamstaal aanhouden is als balanceren op een koord: een kleine misstap en het gaat verkeerd. Een sterke nadruk op respect is het enige wat alle culturen delen. Verken daarom de plaatselijke gewoontes en stap af en toe eens uit je comfortzone.”

 

ZET DEZE TIPS OM IN DE PRAKTIJK DANKZIJ ENTERPRISE EUROPE NETWORK!

Op de Exportbeurs 2018 organiseerde Enterprise Europe Network een interactieve workshop over de interculturele aspecten van internationaal ondernemen, gegeven door Ljiljana Simic. Daarom strikte Wereldwijs deze antropologe en expert ter zake meteen voor dit interview.

Op 12 december 2018 krijgt u opnieuw de kans om deel te nemen aan deze workshop. Dan nodigt Enterprise Europe Network Ljiljana Simic terug uit, ditmaal in Antwerpen. Alle info vindt u op http://www.enterpriseeuropevlaanderen.be/intercultural-aspects-of-doing-international-business.

Schrijf u snel in, want de plaatsen zijn beperkt tot 15 personen.